آخرین اخبار : 

علم و آیین علم گردانی در روستای باغان و تاریخچه علم در ایران/تصاویر

باغان نیوز(باغان سبز):عَلَم چوب یا میله بلندی است که به صورت یک تکه یا چند تکه با دستمال پارچه ای تزیین می شود و یاد آور علمدار کربلاست.

علم یکی از وسیله‌های نمادین بکار رفته در آیین سوگواری محرم در میان شیعیان است.

این وسیله معمولاً چوب یا میله بلندی به ارتفاع سه تا شش متر است که سر آن پنجه‌ای برنجین می‌گذارند و پارچه‌های رنگین و باارزشی را به آن بسته و طبق رسومات گذشته چوب یا میله علم را با پارچه ای مشکی بطور کامل می پوشانند. علم از فلز یا چوب ساخته شده و توسط علم‌دار حمل می‌شود.
در روستای باغان و برخی مناطق شهرستان دشتی برپایی و آماده سازی علم در روز اول محرم آغاز می شود و بانیان مراسمات ، ریش سفیدان و پیرغلامان حسینی با آیین خاصی علم را برپا می کنند.
علم که در بین اهالی دشتی و البته روستای باغان نماد علم سیدالشهداست از ارزش و احترام خاصی برخوردار و معمولا کسانی که مشکلات یا حاجاتی دارند با بستن بندهای پارچه ای به علم یا آب روی پنجه های علم رفع مشکلات و برآوردگی حاجات خود را از علمدار کربلا و خداوند متعال خواستار می شوند.

رسم دیرینه و جالبی که در بین اهالی روستای باغان و البته در اکثر مناطق شهرستان دشتی مرسوم می باشد رسم علم گردانی است ؛ در این مراسم علم دار در جلو و ذاکران در پشت سر علم حرکت نموده و خانه به خانه و محله به محله رفته و در هر منزلی که وارد می شوند همراهان علم دور آن جمع شده و شروع به نوحه سرایی و طبل زنی (نوحه دور علم) می کنند که این مراسم جهت میمنت،خیر و برکت و دفع بلا از اهالی خانه انجام می شود و صاحبخانه ضمن پذیرایی از همراهان عَلَم با شیرینی و شربت ، هدیه ای را بصورت نقدی یا غیرنقدی به شخصی که مسئول جمع آوری هدایاست داده و علم را تا درب منزل همراهی و بدرقه می کند این هدایا پس از پایان مراسم بین ذاکران همراه علم تقسیم یا با نظر جمع جهت انجام یک امر خیر وقف و هدیه می گردد.

علم گردانی در روستای باغان و مناطق اطراف تاریخچه ای قدیمی داشته و بنابر گفته ریش سفیدان و مطلعین ، قدمتی بیش از صدسال دارد.

کربلایی محمد ملایی ۸۰ ساله یکی از ریش سفیدان و بانیان مراسمات عزاداری محرم در محله نودرار باغان به خبرنگار باغان سبز در مورد تاریخچه علم گردانی گفت : در ایام قدیم و تا جایی که به یاد دارم علم سیدالشهداء هرساله در دهه اول محرم نه تنها در باغان بلکه در روستاهای اطراف مانند شُنبه ، درویشی و… نیز گردانده می شده است.

علم تا ظهر روز دهم محرم (روزعاشورا) در حسینیه ها و تکایا برپا هست و ظهر عاشورا پس از روضه خوانی و طبق آیین خاصی همزمان با شهادت امام حسین (ع) که توسط مداح و روضه خوان اعلام می شود با احترام خاصی بر روی زمین خوابانیده می شود و پس از پایان مراسم و وداع با آن توسط عزاداران و بانیان مراسم جمع شده و تا محرم سال آینده در مکان خاصی نگهداری می گردد.

تاریخچه عَلَم در ایران

به نظر می‌رسد که نوعی علم در زمان آل بویه برای مراسم محرم استفاده می شده است. در زمان آق قویونلوها طبل و علم از امامزاده‌ها توسط علما در مراسم مذهبی حمل می شده است. با تشکیل دولت شیعی صفوی، علم بصورت گسترده‌ای در مراسم محرم و سایر مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

قدیمی‌ترین علم‌های ایرانی در کاخ توپ‌قاپی استانبول نگهداری می‌شود. این علم‌ها از غنایم جنگی است و پس از تصرف شهر تبریز توسط سپاهیان عثمانی، شاه سلیم آنها را به استانبول منتقل کرد که پس از رواج تشیع در زمان شاه اسماعیل مورد استفاده دسته‌ها قرار می‌گرفت، از صفحه‌ای آهنی به صورت تیغه‌ای باریک و بلند ساخته می‌شد. در راس آن علامت و نشان سنتی و قومی قبیله و در شیعه مذهبان نام الله یا نام الله و محمد و علی یا نام الله و پنج تن نقره کاری (نقره کوبی) یا کنده کاری می‌شد.
تیغه باریک و بلند آهنین با صفحه‌ای مدور و بزرگ‌ در انتهای تیغه که دارای قابی از فلز بود خاتمه می‌یافت. دور این قاب را با سرهای اژدها که از هنرهای چینی و ژاپنی اقتباس شده بود ، می‌آراستند. این علمها برروی دسته‌ای چوبی یا فلزی قرار می‌گرفت و پیشاپیش دسته‌ها حمل می‌شد.

در سالهای بعد، بخصوص در دوران زندیان و قاجاریه، تزئینات دیگری به علمهای دسته اضافه شد و عزاداران مذهبی در ایام سوگواری یا بزرگداشت و تشریفات دیگر آنها را به کار می‌بردند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.